ترجمه  و تنظیم: مژگان نژند

 اشاره آلامى که امروز گریبانگیر دلالان و سوداگران بزرگ جهان شده تمامى توجه رسانه ها را به خود معطوف ساخته، بلایاى خانمانسوزى را  که بر ملت هاى «جنوب» نازل گردیده از افکار عمومى پنهان داشته است. درحالى که دولت هاى غربى به منظور نجات اموال و دارایى هاى این «تافته هاى جدا بافته» تمامى نیرو و امکانات خود را به کار بسته اند، «اریک توسن» تاریخدان، استاد دانشگاه «لیژ» (بلژیک) و «پاریس» (فرانسه) و رئیس «کمیته لغو بدهى هاى جهان سوم» در بلژیک، خاطر نشان مى سازد که یافتن پاسخ هایى اصولى که حل و فصل همزمان بحران هاى مالى وغذایى و نیز پیامدهاى بحران آب وهوایى را ممکن سازند، امرى الزامى است. ¤ سرویس خارجى کیهان از دیدگاه «اریک توسن»،  انفجار بحران هاى غذایی، اقتصادى و مالى درسال هاى 2700 و 2008 نشان مى دهد تا چه اندازه اقتصادهاى کره زمین به یکدیگر پیوند خورده و از هم تأثیر مى پذیرند. به همین دلیل نیز، براى حل این بحران ها باید که درد از ریشه درمان شود. بحران غذایی درسال هاى 2007 و 2008، افزایش بیش از حد قیمت مواد غذایى سبب گردید بیش از نیمى از جمعیت کره زمین با تنزل شدید سطح زندگى خود روبرو گردد، و این موضوع در نیمه نخست سال 2008 اعتراضات گسترده و انبوهى را در دست کم پانزده کشور جهان بهمراه آورد. رقم اشخاصى که با گرسنگى دست و پنجه نرم مى کردند ده ها میلیون تن سنگین تر شد و صدها میلیون تن با کاهش امکانات دسترسى به مواد غذایى و در نتیجه، دیگر اموال و خدمات حیاتى مواجه گردیدند. چرا که، خانواده هاى فقیر به منظور تأمین مواد غذایى خود که به قیمتى سرسام آور دست یافته بودند، مجبور شدند از مخارج بهداشت، آموزش و نیز مسکن خود بکاهند. و مسبب تمامى این آلام، تصمیمات نابجاى مشتى کارخانه در بخش هاى کشاورزی- تجارت (تولیدکننده مواد سوختى کشاورزی) و مالى (سرمایه گذاران نهادهاى مالى که نقش عمده در دستکارى قیمت محصولات کشاورزى ایفا مى کند) است که از حمایت دولت واشنگتن وکمیسیون اروپا بهره مند گردیده اند. برغم این موضوع، سهم صادرات در تولید جهانى مواد غذایى بسیار اندک است. صرفاً بخش کوچکى از برنج، گندم و یا ذرت تولید شده درجهان صادرگردیده و بخش اعظم آن درمحل مصرف مى گردد. با این حال، قیمت هاى بازارهاى صادرات است که قیمت را در بازارهاى محلى تعیین مى کند. و این درحالى است که، قیمت هاى بازارهاى صادرات در آمریکا و اساساً در سه بورس «شیکاگو» ، «مینیاپلیس» و «کانزاس سیتی» مشخص مى گردد. نتیجه آن که، قیمت برنج، گندم و یا ذرت در «تومبوکتو»، «مکزیکو»، «نایروبی» و «اسلام آباد» به طور مستقیم از تحولات قیمت این غلات و دانه ها در بازارهاى بورسى آمریکا تأثیر مى پذیرد. در سال 2008، مقامات کشورهاى در حال توسعه به دلیل وضعیت اضطرارى موجود و از بیم بروز شورش هاى سرنگون ساز در چهارگوشه جهان، به اجبار به اتخاذ اقداماتى در جهت تضمین امکان دسترسى شهروندان به مواد غذایى پایه، روى آوردند. اما، اگر کار بدینجا کشیده، دلیل آنست که در طول دهه هاى متوالى دولت ها بتدریج از حمایت از تولیدکنندگان محلى غلات- که غالباً تولیدکنندگان کوچک هستند- دست کشیده، نسخه هاى نئولیبرال ها را که در چهارچوب طرح هاى یکسان سازى ساختارى و برنامه هاى کاهش فقر، از سوى نهادهایى چون «بانک جهانی» و «صندوق بین المللى پول» تهیه و تحمیل شده است، پیچیده اند. این نهادها به نام مبارزه با فقر دولت ها را متقاعد ساخته اند سیاست هایى را به کار گیرند که امروز سبب پدیدآمدن و حتى تحکیم فقر گردیده است. علاوه بر این، طى سال هاى گذشته بسیارى از دولت ها معاهدات دوجانبه (به ویژه در زمینه تجارت آزاد) به امضا رسانده اند که به وخامت اوضاع دامن زده است. مذاکرات تجارى «سازمان تجارت جهانی» در چهارچوب سیکل «دوحه» نیز پیامدهاى شومى را بدنبال داشته است. چه اتفاقى رخ داده است؟ ¤ پرده اول: کشورهاى در حال توسعه از حمایت هاى گمرکى که به کشاورزان محلى اجازه مى دهد از گزند بازار رقابت تولیدکنندگان کشاورزى خارجی، به ویژه شرکت هاى بزرگ صادرکننده محصولات کشاورزى آمریکاى شمالى و اروپایی، مصون بمانند، دست کشیده اند. این شرکت ها از طریق ارائه تولیدات کشاورزى زیرقیمت تولید کشاورزان و دامداران محلی، بازارهاى محلى را تسخیر و موجبات ورشکستگى این کشاورزان و دامداران را فراهم آورده اند. بسیارى از این افراد به شهرهاى بزرگ کشور خود و یا صنعتى ترین کشورهاى خارجى کوچ کرده اند. به گزارش سازمان تجارت جهانی، یارانه هایى که دولت هاى شمالى در بازار داخلى به حساب هاى کارخانجات کشاورزى بزرگ خود واریز مى کنند، نقض مقررات ضد دامپینگ محسوب نمى شود. همان گونه که «ژاک برتلو» اقتصاددان مى نویسد: «در حالیکه، از نظر مردم کوچه و خیابان هنگامى دامپینگ صورت مى پذیرد که کالا به قیمتى زیر قیمت متوسط تولید کشور صادرکننده صادر گردد، از دیدگاه سازمان تجارت جهانی،  مادامى که کالا به قیمت داخلى صادر مى شود- اگرچه این قیمت زیر قیمت متوسط تولید باشد- هیچ دامپینگى صورت نگرفته است.» در یک کلام، کشورهاى اتحادیه اروپا، آمریکا و یا دیگر کشورهاى صادرکننده مى توانند با تولیدات کشاورزى خود- که از یارانه هاى داخلى هنگفتى بهره مندند- بازارهاى دیگران را به تصرف خود درآورند. و ذرت صادراتى آمریکا به مکزیک نمونه بارز این مدعى است. مکزیک به دلیل معاهده تجارت آزاد که بین این کشور و آمریکا و کانادا به امضا رسیده، از حمایت هاى گمرکى خود در قبال همسایگان شمالى دست کشیده است. صادرات ذرت آمریکا به مکزیک در سال هاى 3199 (آخرین سال پیش از اجراى معاهده تجارت آزاد) و 6200 به 9 برابر افزایش یافته است. بدین ترتیب، صدها هزار خانواده مکزیکى به انصراف از تولید ذرت وادار گردیده اند، چراکه تولید ذرت داخلى بسیارگرانتر از ذرت وارداتى از آمریکا (که به کمک تکنولوژى صنعتى تولید گردیده و از یارانه اى قوى برخوردار است) تمام مى شود. و این موضوع صرفاً یک ماجراى غم انگیز اقتصادى نبوده، بلکه حکم از دست دادن هویت ملى را داشته است، چراکه ذرت در فرهنگ مکزیک، به ویژه نزد اقوام سرخپوست «مایا» نماد زندگى است. بخش اعظم کشاورزان ذرت کار مزارع خود را ترک و در جست وجوى شغلى دیگر، راهى شهرهاى صنعتى مکزیک و یا آمریکا شده اند. ¤ پرده دوم: مکزیک که از این پس براى تغذیه مردمش به ذرت آمریکا وابسته است، با افزایش ناگهانى قیمت این غله روبروست، که این افزایش قیمت از سویى از بهره بردارى ها و سودجویى هاى بورس هاى «شیکاگو»، «کانزاس سیتی» و «مینیاپلیس» حاصل مى گردد و از دیگرسو، به دلیل تهیه «اتانول» از ذرت در کشور همسایه شمالی. تولیدکنندگان مکزیکى ذرت حرفه خود را ترک گفته و دیگر وجود خارجى ندارند که پاسخگوى تقاضاى داخلى باشند و مصرف کنندگان مکزیکى با انفجار قیمت مواد غذایى پایه خود یعنى «تورتیلا» که از ذرت تهیه شده و حکم نان و یا کاسه برنج دیگر اقوام را دارد، مواجه گردیده اند. در سال 7200، اعتراض هایى عظیم علیه افزایش قیمت ذرت سراسر مکزیک را بشدت تکان داد. در شرایطى ویژه، همین علل نتایجى بیش و کم مشابه به بار آورده است. تعامل و تأثیرپذیرى بازارهاى غذایى جهان از یکدیگر به سطحى بى سابقه دست یافته است. بحران غذایى جهانى نیروى محرکه جامعه سرمایه دارى را به نمایش مى گذارد که چیزى جز جست و جوى حداکثر سود شخصى ممکن در کوتاه مدت نیست. از دید کاپیتالیست ها، ماده غذایى صرفاً متاعى است که باید با بیشترین سود ممکن فروخته شود. غذا، عنصر اساسى حفظ حیات بشر، به ابزارى کامل براى سودجویى تبدیل گردیده است. اما، این منطق مرگ آور باید که پایان پذیرد و باید که کنترل سرمایه بر وسایل و امکانات بزرگ تولید و تجارت تولیدات ازبین برده شده،  اولویت به سیاست حاکمیت مواد غذایى داده شود. بحران اقتصادى و مالی سال هاى 7200 و 8200 همچنین شاهد مهمترین بحران اقتصادى و مالى بین المللى از زمان بحران سال 9192، نیز بوده است. و اگر مداخله گسترده و هماهنگ دولت هایى که به یارى بانکداران دزد شتافته اند نبود، بحران کنونى ابعادى بسیار گسترده تر مى یافت. در این جا نیز پیوند و تعامل بحران ها چشمگیر است. بین 13 دسامبر 7200 و پایان سپتامبر 8200، تمامى بورس هاى کره زمین سیرى بشدت نزولى را پى گرفتند که بین 52 تا 53 درصد- و گاه بیشتر- براى بورس هاى کشورهاى صنعتى تر، 05 درصد براى روسیه و ترکیه و تا 06 درصد براى چین بوده است. انباشته شدن وحشتناک بدهى هاى خصوصى ناشى از سرمایه هاى خیالى بدون پشتوانه، سرانجام در کشورهاى صنعتى تر و در وهله نخست در آمریکا که بدهکارترین اقتصاد کره زمین است، اوضاع را به انفجار کشانده است. در واقع، مجموع بدهى هاى دولتى و خصوصى آمریکا در سال 8200 به 05 هزار میلیارد دلار یعنى 035 درصد تولید ناخالص ملى بالغ مى گردد. این بحران اقتصادى و مالى که تاکنون کل جهان را دستخوش ساخته، کشورهاى در حال توسعه و حتى برخى از آنها را که خود را مصون و در امان مى بینند، روز به روز بیشتر تحت تاثیر قرار مى دهد. جهانى سازى کاپیتالیستى اقتصادها را از یکدیگر جدا و یا آنها را غیرمرتبط نساخته است. برعکس، کشورهایى چون چین، برزیل، هند و یا روسیه نتوانسته اند اقتصاد خود را در برابر این بحران محفوظ بدارند. بحران آب و هوایى پیامدهاى تغییرات آب و هوا موقتاً خبر اول رویدادهاى جهان را ترک گفته و جاى خود را به بحران مالى بخشیده اند. معهذا، این روند در سطح کره زمین کماکان جارى است و در این جا نیز پیوند بحران ها و تاثیرپذیرى آنها از یکدیگر کاملاً بارز است. قدر مسلم آن که، مردم کشورهاى «فقیر» بسیار بیشتر از کشورهاى «ثروتمند» از بحران موجود تاثیر مى پذیرند، اما هیچکس جان سالم بدر نخواهد برد. پیوند این سه بحران لزوم رهایى یافتن از جامعه کاپیتالیستى و الگوى تولید آن را به ملل جهان مى نمایاند. تعامل و پیوند بحران هاى کاپیتالیستى نشان مى دهد که تدوین برنامه اى ضد کاپیتالیستى و انقلابى در سطح جهان امرى ضرورى است. براى این که راه حل ها به سود ملت ها و طبیعت عمل کنند، باید که بین المللى و اصولى باشند. بشریت دیگر نمى تواند به راه حل هاى «نصفه و نیمه» اکتفا کند. منابع: سایت هاى «ولتر» و «موندیالیزاسیون کانادا»